Mor Yakup Kilisesi
Adını Aziz Yakup’tan alan bu yapı MS 419’da inşa edilmiştir. Mardin’in Nusaybin ilçesinde bulunan kilise, Mezopotamya’nın en eski Ortodoks kiliselerinden biridir. Kimi zaman ibadet kimi zaman ise eğitim için kullanılmıştır. Felsefe, teoloji ve tıp alanlarında tarihin bilinen en eski üniversitelerinden biri olarak kabul edilir. Asıl inşa edilme nedeni ise Nusaybin Katedrali’ne bağlı olarak bir vaftizhane olarak kullanılmasıydı. Yapılan kazı sonuçlarında elde edilen yazıt ve metinlerden anlaşılacağı üzere bu yapı, aslında daha sonra kiliseye dönüştürülmüştür. Sadece 100 metre ilerisinde Zeynel Abidin Camii’nin bulunması, Süryani ve Müslüman halkın barış içinde yaşadıklarının en büyük kanıtlarından biridir. Müslüman yerli halkın, piskoposluğa getirilen Mor Yakup’a olan saygısı nedeniyle de yüzyıllar boyunca ayakta kalmayı başarmıştır.
Kasımiye Medresesi
Yapımına Artuklular döneminde başlanan medrese, Timur zamanında Moğol saldırıları nedeniyle yarım kalmıştır. Ancak Akkoyunluların lideri Kasım İbn Cihangir zamanında tamamlanmıştır. Geçmişte astronomi ve tıp eğitimi verilen medrese, bölgenin önemli eğitim ve kültürel yapılarından biridir. Medresede bulunan dersliklerin kapıları bir metreden biraz uzundur. Öğrencilerin öğretmenlerinin yanına giderken başlarını eğmesi amaçlandığı için böyle yapıldığı söylenmektedir.
Kasımiye Medresesi iki mescide, 23 odaya, bir çeşme ve türbeye ev sahipliği yapmaktadır. Avludaki çeşmeden akan su, insan hayatını doğumdan ölüme kadar temsil etmektedir. Medresenin içerisinde aynı zamanda kırmızı renkte bir eyvan bulunmaktadır. Rivayete göre; Kasım Paşa burada katledildikten sonra, kız kardeşi onun kanlı gömleğini ağıtlarla bu eyvanın duvarlarına sürmüş ve günümüzde o duvarlara su döküldüğünde hala kan izleri belli olmaktaymış.
Meryem Ana Kilisesi ve Patrikhanesi
Kilise Antakya Patriği İgnatios Antuhan Semheri tarafından yaptırılmıştır. Geçmişten günümüze kadar Katolik Süryani topluluğu tarafından bir ibadet merkezi olarak kullanılmaktadır. Bu kiliseye bağlı olan patrikhane 1895 yılında inşa edilmiştir. Restore edilen patrikhane 1995 yılından beridir müze olarak kullanılmakta ve sayısız ziyaretçiye ev sahipliği yapmaktadır. Meryem Ana Kilisesi, Mardin’in çok kültürlü yapısının önemli sembollerinden biridir.
Mardin Müzesi
Meryem Ana Kilisesi’nin yanında bulunan ve 2000 yılında ziyaretçilere açılan yapı, Mezopotamya’nın kültürel mirasını bir arada toplayan önemli bir müzedir. Arkeoloji ve etnografya olmak üzere iki bölümden oluşmaktadır. İçinde sergilenen eserler Eski Tunç Çağı’ndan Osmanlı dönemine kadar uzayan zaman dilimini kapsamaktadır. Bu eserler; eski kil tabletleri, bakır sikkeler, seramik kaplardan oluşmaktadır. Müzenin içinde bulunan bazı eserler Mardin’in kültürel yapısını ve geleneklerini yansıtan özelliktedir. Bunlar; telkâri örnekleri, mırra kahvesi takımları, geleneksel kıyafetler ve hamam eşyalarından oluşmaktadır. Ayrıca Roma ve Akkoyunlu dönemine ait mozaikler ile Abbasi, Artuklu, Eyyubi ve Bizans dönemine ait altın ve gümüş eserler de sergilenmektedir.
Dara Antik Kenti
Tarihçiler tarafından zaman zaman “Mezopotamya’nın Efes’i” olarak adlandırılan bu antik kent, Sasani İmparatorluğu’na karşı garnizon kenti olarak kullanılmak üzere Doğu Roma İmparatoru tarafından kurulmuştur. Doğu sınırını koruyan önemli askeri üslerden biri olmakla kalmayıp zamanında önemli ticaret yolları üzerinde bulunduğu için ekonomik açıdan da gelişmiştir. Daha sonraları ise; Sasani, Artuklu ve İlhanlı hakimiyetine girip önemini kaybederek terk edilmiştir. Kentin savunmasını 4 kilometre uzunluğundaki surlar sağlamaktadır. Su ihtiyacını karşılamak içinse devasa kaya oyma sarnıçlar yapılmıştır. Nekropol alanında çok katlı oyulmuş mezarlar, dönemin ölüm ve yeniden doğuş inançlarını yansıtmaktadır. Yapılan kazılar sadece bunlarla sınırlı kalmayıp dükkanlar ve içme suyu kanalları buluntularını da ortaya çıkarmıştır. Günümüzde ise kent, turistlerin uğrak noktalarından biri olmuştur.
Konaklar
Mardin konakları şehrin en önemli mimari eserlerinden biridir. Bu yapılar genellikle Eski Mardin bölgesinde bulunmaktadır. Sarı kalker taşlarından inşa edilen bu konaklar; taş merdivenler, geniş avlular ve teraslardan, kalın duvarlı odalardan oluşmaktadır. Konakların mimarisinde Türk, Kürt, Arap ve Süryani gibi farklı milletlerden izler görmek mümkündür. Günümüzde bu konaklar restoran, müze ve butik oteller gibi çeşitli amaçlarla kullanılmaktadır. Film ve dizi sektörünün önemli bir unsuru haline gelen bu yapılar; Sıla, Hercai ve Uzak Şehir gibi yüksek reyting elde eden dizilere ev sahipliği yapmıştır.
Deyrulzafaran Manastırı
Süryani Ortodoks Hristiyanları için büyük öneme sahip bu manastır yaklaşık 1600 yıllık bir geçmişe sahiptir. Adını çevresinde yetişen safran bitkisinden almaktadır. Süryanicede manastır “deyr”, safran ise “zafaran” anlamına gelmektedir. Bu yapı sadece ibadet yeri değildir, aynı zamanda önemli bir kültür ve eğitim merkezi olmuştur. İçerisinde Mor Hananyo Kilisesi, Güneş Tapınağı ve Azizler Evi gibi bölümler bulunmaktadır. Günümüzde manastıra ziyaretçiler tarafından yoğun ilgi gösterilmektedir.
Mardin Ulu Cami
Mardin’e özgü sarı kalker taşından inşa edilen bu caminin tarihi Artuklu dönemine kadar uzanmaktadır. Başlangıçta iki minareli olarak inşa edildiği söylenen bu caminin günümüze sadece bir minaresi ulamıştır. Timur istilası ve çeşitli nedenlerden dolayı cami birkaç kez onarım görmüştür. Cami hala ibadete açıktır.
Mardin Kalesi
Kalenin ne zaman inşa edildiği tam olarak bilinmemektedir. Roma, Artuklular, Selçuklular ve Osmanlı tarafından kullanılan kale, şehrin en tepesinde görkemli bir yapıya sahiptir. Deniz seviyesinden yaklaşık 1000 metre yüksekliktedir. Geçmişte askeri üs olarak kullanılmıştır. Mardin Kalesi günümüzde ziyaretçilere ev sahipliği yapsa da bazı bölümleri hala ziyarete kapalıdır.
Mor Evgin Manastırı
Mor Evgin Manastırı, Mardin’in Nusaybin ilçesinde bulunmaktadır. Bagok (İzlo) Dağı’nın yamacında inşa edilmiştir ve bir Süryani Ortodoks manastırıdır. Mor Evgin ve 70 öğrencisi tarafından kurulduğu söylenmektedir. 1700 yıllık geçmişiyle tarihin en eski manastırı olup sayısız rahip yetiştirmiştir. Görünümü nedeniyle Sümela Manastırı’na benzetildiği için “Doğu’nun Sümelası” olarak da anılmaktadır. Manastırın içerisinde ibadet alanları ve inziva odaları gibi çeşitli bölümler vardır. Ayrıca Türkiye’nin en ağır kilise çanlarından birine ev sahipliği yapmaktadır. Bu çan yaklaşık bir buçuk ton ağırlığındadır. Manastır, bu özellikleriyle çok sayıda ziyaretçinin ilgisini çekmektedir.
Kapak Fotoğrafı: Photo by Musa Ortaç on Unsplash
