Bilimsel araştırmalara göre, özellikle pandemi sonrasında, insanların birçoğunda psikolojik problemlerin artışı görülmüştür. İç huzursuzluk tek başına bir tanı olmamakla birlikte birçok hastalığın belirtisi olarak yaşanabilir. Bu yazıda çoğu insanda yaşanan ve son zamanlarda kayda değer bir artış görülen iç huzursuzluğun potansiyel 10 nedeninden bahsedeceğiz:
Bastırılmış Duygular
Araştırmalar, ifade edilmeyen duyguların zamanla insanda içsel huzursuzluğu tetikleyebileceğini ortaya çıkarmıştır. Bastırma tepkisi, kısa vadede çözüm olarak görülse bile uzun vadede fizyolojik ve psikolojik bazı etkilere neden olabilir.
Araştırmalar, duyguları bastırma sonucu beynin duygu merkezi olan amigdalanın aktivitesinin arttığını ve beynin kontrol merkezi olan prefrontal korteksin daha fazla çaba harcamak zorunda kaldığını desteklemektedir.
Yani, duyguları bastırıp kısa sürede bir rahatlama sağlanabilir fakat arka planda beynimizin kontrol merkezi yorulmaya devam eder. Duygularımızı bastırmak yerine ifade etmemiz, daha uzun süreli bir iç huzur sağlar.
Hormonal Dengesizlikler
Hormonlar vücudun duygu-durumunu, enerji seviyesini ve hayati bazı fonksiyonları düzenleyen kimyasal mesaj taşıyıcılardır. Ve küçük miktarlarda bile büyük etkilere sebep olurlar. Özellikle kortizol, östrojen-progesteron ve tiroid hormonları doğrudan psikolojik süreçler ile ilişkilendirilmektedir.
Uzun süreli stres deneyimi özellikle kortizol hormonunun yüksek değer aralıklarında kalmasına ve vücudu “tetikte” tutarak sinir, kaygı ve iç huzursuzluk gibi sonuçlara yol açabilmektedir. Yani uzun süreli bir iç huzursuzluk halini deneyimliyorsanız, hormon dengenize baktırmakta bir fayda olabilir.
Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB)
Travma sonrası stres bozukluğu, ağır bir travma sonucu gelişen bireyin sürekli huzursuz ve tetikte hissetmesine neden olan psikiyatrik bir bozukluktur. Bu bozukluk türünde kişinin amigdalası durmadan ağır şekilde çalışır ve kişi güvenli ortamlarda bile rahatsız hissedebilir. Böyle bir durumda bir uzmandan destek almak kişinin huzursuzluk döngüsünden çıkmasına yardım edecektir.
Fazla Kafein ve Uyarıcı Kullanımı
Fazla kafein ve uyarıcı kullanımı, bireyin sinir sisteminin aşırı aktivitesi sonucu iç huzursuzluğu tetikleyebilir. Kafein, beyinde bulunan adenozin reseptörlerini bloke ederek kişinin uyanıklık halini arttırır ve kişinin daha gergin ve huzursuz hissetmesine neden olabilir. Aynı şekilde DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu) tedavilerinde kullanılan amfetamin türevleri ve yasadışı uyarıcı maddeler de kişinin dopamin gibi hormonlarını etkileyerek sinir sisteminin daha fazla çalışmasına neden olarak huzursuzluk ve kaygı yaratabilir.
Sosyal İzolasyon
Sosyal izolasyon, bireyin sosyal ilişkilerden uzak kalmasına neden olarak içsel huzursuzluk, tatminsizlik gibi duygularını tetikleyebilir.
Araştırmalara göre; sosyal etkileşimleri düşük olan kişilerde amigdala aktivitesinin yüksek olduğu, dolayısıyla olumsuz duygulara daha çabuk kapıldıkları görülmüştür. Sosyal ilişkiler, özellikle beynin ödül merkezini destekler bu nedenle izolasyon durumunda dopamin aktivitesi azalarak kişide kaygı, huzursuzluk ve stres gibi duygular daha fazla ortaya çıkar.
Mükemmeliyetçilik
Mükemmeliyetçilik, kişinin kendisine yüksek standartlar koyup yerine getiremediğinde yoğun kaygı, stres ve huzursuzluk yaşaması durumudur. Mükemmeliyetçilik belirtilerinde sık görülen sürekli erteleme ve hiçbir şeyin iyi olmaması duygusu kişiyi sürekli bir tatminsizlik ve huzursuzluk döngüsünde bırakır. Böyle durumda, bir karar vermeden önce veya bir işe başlamadan önce kişinin kendine alan tanıması ve “mükemmel olmak” yerine “ilerleme kaydetmek” odaklı hedefler koyması önemlidir.
Kronik Stres
Kronik stres, stres halinin uzun süreli devam etmesi sonucu ortaya çıkar ve hem zihinsel hem de fiziksel sağlığı olumsuz etkiler. Kronik stres, kortizol hormonunun uzun süreli yüksek salınımına neden olur ve beynin kontrol merkezinin zayıflamasına, bazı hafıza bozukluklarının artmasına neden olur. Bu nedenle kronik stres yaşayan bireyler duygularını daha zor bir şekilde kontrol eder ve olumsuz duygulara daha hızlı şekilde yanıt verirler. Araştırmalar, uzun süreli stres tepkisinin iç huzursuzluk ve tükenme durumlarını tetiklediğini ortaya çıkarmıştır.
Yeterli Dinlenmeme ve Uykusuzluk
Düzenli uyku ve dinlenme, duygusal regülasyon için en önemli faktörlerden biridir. Araştırmalar, uyku bozukluğu olan bireylerde daha fazla anksiyete ve depresyon belirtilerinin görüldüğünü ortaya koymuştur. Aynı zamanda yeterli dinlenmeme de amigdalanın aşırı çalışmasına ve dolayısıyla huzursuzluk tepkilerine neden olur. Özellikle hayatın yoğun aktığı günümüzde bireylerin kendine daha fazla zaman ayırıp hoşuna giden aktiviteleri yapmaları önemlidir.
Anksiyete Bozuklukları
Anksiyete bozuklukları günlük yaşamda sürekli kaygı ile görülen psikiyatrik bozukluklardandır. Birçok alt tipi bulunur ama çoğunda sürekli bir huzursuzluk hali görülmektedir. Anksiyete bozuklukları, beynin tehdit algısını artırıp duygu düzenleme mekanizmalarını zayıflatarak kişiyi sürekli huzursuz, tetikte ve gergin hale getirir. Eğer kaygı bozukluğunuz olduğunu düşünüyorsanız bir uzmandan destek almak iç huzursuzluğunuzu azaltmak için en önemli adımlardan biridir.
Depresyon
Son olarak, iç huzursuzluğa sebep olan en önemli faktörlerden biri de depresyon bozukluğudur. Depresyon, sürekli üzüntü ve enerji düşüklüğü ile tanımlanan ruhsal bir bozukluktur. Depresyon; seratonin, dopamin gibi bazı nörotransmiter maddelerin azalması ile ilişkili olup motivasyon kaybı ve huzursuzluk yaratır.
Sonsöz
Kısacası iç huzursuzluk basit bir ruh değişimi olarak görülse bile uzun süreli devamı durumunda kişinin gündelik hayatını olumsuz yönde etkiler. Bu yüzden iç huzursuzluğa neden olan faktörleri iyi anlayıp bu konuda çözüm aramak kişinin iyilik halinin devamı için oldukça önemlidir. Eğer huzursuzluk seviyeniz kontrol edilmeyecek seviyeye ulaştıysa bir uzmana görünmek ve birlikte profesyonel çözüm aramak en doğru adım olacaktır.
Kapak Fotoğrafı: Photo by Nastia Petruk on Unsplash
