Bir devletin bekası, envanterindeki tüfeğin sayısıyla ya da sınırlarının genişliğiyle ölçülemez. O devleti ayakta tutan asıl omurga; masada haritayı okuyabilen, kriz anında saniyeler içinde strateji üretebilen ve ordunun sinir sistemini ören “akıl odasıdır”. Yani, Erkân-ı Harp geleneği. Osmanlı’nın son demlerinde, geleneksel usta-çırak ilişkisiyle yürüyen hantal yapının yerini; yabancı dil bilen, dünya harp literatürünü hatmeşmiş, Prusya disipliniyle kuşanmış modern bir kurmay sınıfına bırakması tarihimizin en dramatik kırılmalarından biridir. Rüşdiye ve İdadi merdivenlerinden tırmanan, Harbiye’nin acımasız süzgecinden geçip nihayetinde Erkân-ı Harbiye Mektebi’nin kapısını çalan o zeki zihinler; bu coğrafyanın kaderini çizen o çelik iradenin ta kendisiydi.
İşte, bu büyük dönüşümün ve askeri dirilişin arkasındaki o başdöndürücü aklı, henüz otuzlu yaşlarında cihanın gidişatını değiştiren İsmail Enver Paşa’yı ve tarihin bize bıraktığı o acı tezatı masaya yatırıyoruz.
Balkan Bozgununun Külünden Doğan O Büyük Mecburiyet
1912-1913 Balkan Savaşları, Osmanlı ordusu için tarihin en büyük, en acı yüzleşmesiydi. Yüzyıllardır üç kıtada hüküm sürmüş imparatorluk, iç siyasete bütünüyle bulaşmış, hantallaşmış ve ruhunu kaybetmiş köhne komuta kademesi yüzünden haftalar içinde Edirne’ye kadar çekilmek zorunda kaldı. Bu büyük felaket, orduyu kökten, tavizsiz ve acımasızca değiştirmekten başka bir çıkış yolu bırakmıyordu.
Babıâli’nin Ardından Gelen “Tasfiye-i Rüesâ” ve Yaşlıların Tasfiyesi
1913 Babıâli Baskını ile yönetimi ve ardından Harbiye Nazırlığı’nı devralan Enver Paşa, Türk askeri tarihinin en cüretkâr hamlesini yaptı. Ordunun tepesinde yıllardır oturan, 93 Harbi’nden kalma, barut kokusu almamış ya da güncel harp tekniklerinden bihaber tüm madalyalarını ve rütbelerini sarayda padişahın yanında alan ne kadar yaşlı paşa ve albay varsa ya emekliye sevk edildi ya da rütbeleri fiilen düşürülerek kıdemsizleştirildi. Bugünün kurumsal dünyasında bile hayal edilmesi imkânsız olan bu devasa dönüşümü, o genç yaşında adeta kılıçla keser gibi kısa bir sürede başardı.
Erkân-ı Harp Mektebi ve Çelikten Bir Süzgeç
Enver Paşa’nın önünü açtığı bu yeni düzende, kurmay subay yetiştiren Erkân-ı Harbiye Mektebi’nin kapıları ezberciliğe kapatıldı. Rüşdiye ve İdadi basamaklarından gelen o parlak zihinler; Harbiye’nin ve akademinin en acımasız sınavlarından geçiriliyordu. Bu okulda adaylara ileri düzey taktik, topografya, istihkam, askeri tarih ve en az bir Batı dilini ana dili gibi konuşma zorunluluğu dayatıldı. Geniş çaplı harita çalışmaları, arazi etütleri ve lojistik hesaplamalarla zihinleri bizzat potada eritildi.
Alman Ekolü ve Karargâh Disiplininin Yerleşmesi
Orduyu modernize etmek adına Prusya askeri ekolü stratejik bir akılla orduya entegre edildi. Sadece teorik değil; Prusya usulü kurmay çalışma usulleri, demiryolu sevkiyatı planlamaları, modern topçu kullanımı ve gece tatbikatları gibi sahada karşılığı olan sert bir disiplin rejimi kuruldu. Enver Paşa, Alman askeri aklından en üst düzeyde faydalanırken, Türk ordusunun bağımsız ve muktedir karakterinden zerre taviz vermedi.
Balkanların Bitik Ordusundan Çanakkale Harikasına
Balkanlar’da Edirne kapılarında teslim bayrağını çeken o bitik, aç, sefil ve moral bozuk ordu; Enver Paşa’nın bizzat önünü açtığı genç kurmay kadro, disiplin, lojistik reformlar ve alınan bu ağır kurmay eğitimleri sayesinde sadece birkaç yıl sonra Çanakkale’de yedi düvele meydan okuyacak bir iman kalesine dönüştü. Dünyanın en güçlü donanmaları, bu yenilenen ordunun kurmay dehası karşısında Boğaz’ın sularına gömüldü.
Cumhuriyetin Kurucu Kadrosu ve Genç Subayların Önünün Açılması
Türkiye Cumhuriyeti’ni kuracak, İstiklal Harbi’ni zaferle taçlandıracak o muazzam kurucu tabanın tamamı —Mustafa Kemal Atatürk, Fevzi Çakmak, İsmet İnönü, Kâzım Karabekir, Ali Fuat Cebesoy ve daha niceleri— işte bu Erkân-ı Harp süzgecinden ve Enver Paşa’nın yaşlı kadroları tasfiye ederek önünü açtığı o genç subay havuzundan çıktı. Kurtuluş Savaşı’nı kazanan o stratejik akıl, Enver Paşa’nın inşa ettiği o modern karargâh kültürünün ve gençleşme hamlesinin doğrudan meyvesiydi.
Genç Yaşta Cihanı Sarsan Vizyoner Bir Lider
Enver Paşa; sadece masada harita çizen bir bürokrat değildi. Otuzlu yaşlarının başında omuzladığı devasa imparatorluk yüküyle vatanın istikbali için hayatını hiçe sayan vizyoner bir başkomutan vekiliydi. Onun enerjisi, Türk askerinin sarsılmaz cesaretini modern dünyanın teknik ve stratejik akıllarıyla buluşturdu. O, bu ordunun modernleşme süreçlerinin şüphe götürmez tek mimarıydı.
Arşivdeki “1 Sayfalık” Acı Tezat
İşte, hikâyenin en trajikomik, en yaralayıcı yeri tam da buradadır. İmparatorluğun kaderini tayin eden, milyonluk orduları cihan harbinin ateşine sürükleyen, modern türk ordunun her hücresini modernize eden bir Harbiye Nazırı ve Başkumandan Vekili’nin şu anda harp okullarımızda yeterince anılmaması ve ansına gerekli hürmetin gösterilmemesi, büyük bir kurumsal hafıza kaybıdır. Nasıl, kara kuvvetlerimizin kuruluşunu MÖ 209 olarak kabul ederek bu kültürü gururla taşıyorsak, bu modernizasyonu yapan Enver Paşa’nın askeri arşivlerde bugün sadece 1 sayfalık sığ bir özgeçmişle geçiştirilmesi büyük bir kurumsal hafıza kaybıdır.
Resmi Tarihin Günah Keçisi Refleksi ve Vefasızlık
Cumhuriyet dönemi resmi tarih yazıcılığının uzun yıllar İttihat ve Terakki liderlerini yok sayma, ötekileştirme veya “günah keçisi” ilan etme refleksi, ne yazık ki askerî arşivlerin raflarında bile bu tür yakışıksız boşluklara yol açmıştır. Bir subayın sicil dosyası onun aynasıdır. Dünyayı sarsmış, bu cumhuriyeti kuran o devasa kuşağın önünü açmış bir komutanı 1 sayfaya sığdırmaya çalışmak tarihe küsmektir.
Modern Türk Ordusunun Mimarına Yapılan Ayıp
Tarih hamasi övgülerle ya da intikamcı yok saymalarla değil, hakikatle yazılır. Enver Paşa’yı eleştirebilirsiniz, kararlarını tartışabilirsiniz. Lakin Enver Paşa’nın modern Türk ordusunun omurgasını kuran, o kurmay ekolün ve bugün bu ülkeyi yöneten kadroların yolunu açan büyük bir lider ve asker olduğunu da kabul etmelisiniz.
Son Söz
Tarih, üstünü örttüğünüzde yok olan bir hatıra değildir. Yüzleşmediğinizde ayağınıza dolanan bir gerçektir. Bugün Türk Silahlı Kuvvetleri’nin sahip olduğu o kusursuz sevk ve idare kabiliyeti, o çelikten kurmay disiplini tesadüfen yerleşmemiştir. O köklerin altında Balkanlar’ın külünden yeniden bir ordu yaratan, genç subayların önünü açmak için o dönemin en sert tasfiyelerini gözünü kırpmadan göğüsleyen İsmail Enver Paşa’nın ve o mekteplerde pişen kahramanların kanı, teri ve vizyonu vardır. Arşivlerdeki o bir sayfalık utanç duvarını yıkmak, yakın tarihimizle barışmanın ve bu topraklara hizmet etmişlere borçlu olduğumuz vefanın gerekliliğidir. Çünkü geçmişine küsen bir ordu da, köklerini inkâr eden bir millet de geleceğini asla doğru kuramaz.
İlelebet payidar kalacak devletimize hizmet eden tüm kahramanlara rahmetle…
Yeni yazılarda görüşmek üzere…
Not: Yazarlarımız tarafından kaleme alınan siyasi, dini ve diğer görüşlere ilişkin içerikler, 10layn.com'un fikir ve görüşlerini temsil etmemektedir.
İnsan haklarını, özgürlüklerini ve onurunu ihlal etmedikleri sürece platformumuzda her bakış açısına yer verilmeye devam edilecektir.
