International Red Cross (ICRC) & Red Crescent Movement (IFRC) – Kızılhaç & Kızılay Hareketi
Kökleri 1863 (ICRC) ve 1919 (IFRC) tarihlerine dayanan bu iki uluslararası hareket, savaş mağdurlarının korunması, çatışma ve afetlerde acil yardım, sağlık hizmetleri ve Geneva Konvansiyonları gibi insancıl hukukun geliştirilmesi sorumluluklarını üstlenmiştir.
ICRC özellikle silahlı çatışma ortamlarında tarafsız koruma ve insani erişim sağlama; IFRC ise, ulusal dernekleri destekleyerek afet müdahalesi, sağlık ve hazırlık çalışmalarını koordine etme görevini yürütmektedir.
Hareketin en büyük tarihsel katkılarından biri, modern insancıl hukukun şekillenmesini sağlamak ve dünya çapında 190’dan fazla ulusal toplum ağı aracılığıyla milyonlarca insana düzenli olarak yardım ulaştırmaktır.
Rotary International
Dünyanın en büyük hizmet kuruluşlarından biri olan Rotary, 1905’te kurulmuştur. Profesyonel liderleri ve topluluk liderlerini bir araya getiren geniş bir hizmet kulübü hareketidir. Dünya çapında milyonlarca üyesi ve çok sayıda gönüllüsü bulunmaktadır. Rotary’nin ana sorumlulukları yerel ve uluslararası hizmet projeleri, eğitim desteği, barış ve sağlık programlarıdır.
Kuruluşun son kırk yıldaki en görünür küresel başarısı, PolioPlus girişimi aracılığıyla çocuk felcinin (polio) neredeyse tamamen yok edilmesinde oynadığı merkezi roldür. Ayrıca Rotary, 1980’lerden itibaren GPEI’nin kurucu ortaklarından biri olmuştur.
Harekete getirilen en büyük eleştiriler arasında yerel etki odaklı olması bulunmaktadır. Buna ek olarak bazı yerel projelerde yönetim ve şeffaflık tartışmaları gündeme gelmektedir.
Lions Clubs International
1917 yılında kurulan Lions, yerel topluluk hizmetine odaklanan büyük bir kulüp ağıdır. Sağlık farkındalığı, gençlik çalışmaları, açlık, çevre ve afet yardımları gibi birçok konuda aktif programları vardır.
Global yaygınlığı ve yerel şubeleri aracılığıyla sağlık taramaları, görme kampanyaları ve toplumsal projeler yürütmüş; kurumsal fonları ve uluslararası fonları yerel hizmetlerle birleştirerek geniş erişim sağlamıştır.
Amnesty International (Uluslararası Af Örgütü)
1961 yılında kurulan Amnesty International, devlet kaynaklı insan hakları ihlallerini belgeleyip savunma yapan, kampanya yürüten; bağışçıları ve üyeleri aracılığıyla baskı oluşturmayı hedefleyen küresel bir insan hakları hareketidir. Siyasi tutukluluk, işkence ve ölüm cezası gibi alanlarda raporlama ve kampanyalarla tanınmıştır.
Uluslararası Af Örgütü’nün metodolojisi —olay belgeleme, kamu kampanyası ve uluslararası baskı— pek çok ülkede politika değişikliklerine gidilmesini ve mahkumların serbest bırakılmasını sağlamıştır.
Kuruluş, 1977 yılında aldığı Nobel Barış Ödülü ile daha yaygın bir tanınırlık kazanmıştır.
Zaman zaman örgütün raporlamalarında iddia edilen tarafsızlık ve iç yönetim/gözetim konularında eleştiriler gündeme gelmiştir.
Médecins Sans Frontiéres (MSF) – Sınır Tanımayan Doktorlar
1971’de Fransa’da kurulan MSF, çatışma, salgın ve afet bölgelerinde hızlı, bağımsız ve tarafsız tıbbi yardım sunmakla sorumludur. Aynı zamanda sahadaki insan hakları ihlallerini kamuoyuna duyurmada da aktif rol oynamıştır.
MSF’nin en güçlü başarılarından biri, kriz bölgelerinde doğrudan yaşam kurtaran tıbbi müdahaleleri ve epidemik durumlarda hızlı müdahalesidir. Organizasyon hem saha operatif kapasitesi hem de bağımsız konuşma (témoignage) geleneğiyle tanınmaktadır.
MSF’nin “témoignage” (saha gerçeklerini kamuoyuna duyurma) geleneği nedeniyle bazı politik açıdan hassas konularda çatışma-tarafsızlık dengesi tartışmaları olmuştur. Ayrıca bazı bölgesel vakalarda güvenlik ve raporlama tartışmaları da medyada yer almıştır.
OXFAM International
1942’de “Oxford Committee for Famine Relief” olarak kurulmuş olan OXFAM, yoksullukla mücadele, insani yardım, su/sağlık/ eğitim projeleri ve küresel eşitsizlik konusunda kampanyalar yürütmektedir.
OXFAM, birçok ulusal üye örgütten oluşan bir konfederasyon olarak hem acil yardım hem de uzun vadeli kalkınma projeleri yürütmüştür. Ayrıca küresel gelir/servet eşitsizliği üzerine yıllık raporları ile kamuoyunu etkileyen araştırmalar yayınlamıştır. Kuruluşun saha müdahaleleri ve küresel kampanyaları, özellikle gıda krizleri ve afet müdahalelerinde geniş erişim sağlamıştır.
World Wide Fund for Nature (WWF) – Dünya Doğayı Koruma Vakfı
1961’de kurulan WWF, tür koruma, habitat koruma, sürdürülebilir doğa yönetimi ve iklim/çevre kampanyaları yürüten büyük bir çevre örgütüdür.
WWF’in en somut başarılarından biri, korunan alanların yaratılmasına ve büyük türlerin korunmasına yönelik küresel kampanyalar ve kamuoyu oluşturmadaki uzun vadeli etkisidir.
WWF zaman zaman özel sektör ortaklıkları (büyük şirketlerle iş birlikleri) ve bazı koruma projelerinin yerel halk haklarıyla ilişkisi konusunda eleştirilmiştir. Ayrıca bazı inceleme raporları, insan hakları ve sahadaki uygulamalar açısından zayıflıkları gündeme getirmiştir.
Save the Children – Çocukları Kurtarın Vakfı
1919’da Eglantyne Jebb tarafından kurulan Save the Children, çocukların sağlığı, beslenmesi, eğitimi ve korunması konularında küresel programlar yürütmektedir. Kuruluşun erken dönem başarılarından biri, 1924’te kabul edilen Çocuk Hakları Bildirgesi’nin (League of Nations) ortaya çıkışına yaptığı katkı ve savaş sonrası dönemde acil beslenme ve koruma çalışmalarıdır.
Vakıf, günümüzde çok sayıda ülke ve proje ile milyonlarca çocuğa erişmektedir.
Greenpeace
Greenpeace, 1971’de Kanada’da kurulan, doğrudan eylem ve kampanya odaklı bir ağdır. Özellikle nükleer denemelere, büyük ölçekli avlanmaya, fosil yakıt projelerine ve ormansızlaşmaya karşı direkt eylemleri ile bilinmektedir.
Stratejisi kamuoyu baskısı, bariz küresel eylemler ve bilimsel raporlara dayalı kampanyalar aracılığıyla çevre politikalarında değişim sağlamaktır. Kuruluşun erken başarılarından biri, Alaska’daki nükleer test planlarını kamuoyu baskısıyla gündemden düşürmesidir.
Greenpeace’in doğrudan eylem taktikleri ve bazı yerel müdahaleleri zaman zaman eleştiri konusu olmaktadır. Genel olarak örgüt hem çok etkili kampanyalar yürütmüş hem de eylem taktikleri nedeniyle bazı hukuksal tartışmalara neden olmuştur.
CARE International
1945’te II. Dünya Savaşı sonrası dönemde başlayan “CARE Packages” ile kurulan CARE, acil insani yardım ve uzun vadeli kalkınma programlarında uzmanlaşmıştır. Gıda güvenliği, kadın odaklı kalkınma, iklim dayanıklılığı ve kriz müdahalesi başlıca alanlarıdır.
CARE’in en büyük katkılarından biri, savaş sonrası yardım programlarından başlayarak bugün yüz milyonlarca kişiye ulaşan geniş insani yardım ve kalkınma programlarıdır. Özellikle toplumsal cinsiyet odaklı programları ve geniş saha ağı ile tanınmaktadır.
BONUS
Habitat for Humanity
1976’da Millard ve Linda Fuller tarafından kurulan Habitat for Humanity, düşük gelirli ailelere uygun maliyetle konut inşa etme, barınma koşullarını iyileştirme ve gönüllü tabanlı inşa projeleri yürütme konusunda uzmanlaşmıştır.
Kuruluşun en büyük başarısı, gönüllüler, bağışçılar ve yerel ortaklarla iş birliği içinde milyonlarca kişi için konut sağlaması ve uygun fiyatlı konut modelini küresel ölçekte yaygınlaştırmasıdır.
Kapak Fotoğrafı: Photo by Shelby Murphy Figueroaon Unsplash
